Het enneagram is een geometrische figuur dat de negen fundamentele persoonlijkheidstypen van de mens en hun complexe onderlinge relaties in beeld brengt. Het moderne enneagram is een verzameling van een groot aantal verschillende spirituele en eeuwenoude religieuze tradities.  Met de negen duidelijk omschreven persoonlijkheidstypen leg je je persoonlijkheid (of die van een ander) bloot en kun je de diepere motivatie van je gedrag verklaren. Klinkt vaag? Nou ik kan je verzekeren dat het werken met het enneagram erg concreet is! Uitgangspunt is dat iedereen één enneagramtype heeft bij de geboorte. Dat type kun je niet veranderen en blijft zolang je leeft onderdeel van je denken, doen en voelen. Het heeft je karakter gevormd en geeft een verklaring voor je gedrag onder stress of in ontspanning. Als je eigen persoonlijkheidstype kent, begrijp je ook waarom je bepaalde situaties, mensen of dingen liever vermijdt of juist opzoekt. Je kunt dus wel degelijk iets veranderen aan je situatie.

Waarom wist ik dan niet (meer) welk persoonlijkheidstype ik was? Tijdens onze opvoeding wisselen we regelmatig van gedrag en rollen. Als het oude gedrag niet meer werkt, ontwikkelen we nieuw gedrag dat wel effect heeft. Zo wissel je regelmatig van rol en bijbehorend gedrag. Na verloop van tijd ben je zo goed geworden in het aanpassen in de verschillende rollen, dat je échte oorspronkelijke persoonlijkheid naar de achtergrond is verdwenen. Het enneagram helpt je om je oorspronkelijke enneatype weer te vinden zodat je bij je échte kernkwaliteiten kunt komen. Het biedt je dus de verdieping om jezelf beter te leren kennen, de wereld om je heen beter te begrijpen én het is een handleiding voor je zelfontplooiïng. Centraal in het enneagram staat namelijk: zelfkennis. Wat wil je nog meer?

Wat heeft het enneagram mij gebracht? Ja, de abt had gelijk. Ik heb antwoord op al mijn vragen gekregen, stukje bij beetje, met vallen en opstaan. Ik heb inzicht gekregen in mijn gedrag, in mijn valkuilen en mijn kernkwaliteiten. En ja, ik heb oude patronen, oud gedrag en overtuigingen die mij beperkten om te bereiken wat ik wilde, kunnen omzetten zodat ze voortaan wél ondersteunend zijn.  En eerlijk is braaf: ik ben écht -bijna- alle types geweest volgens mijn ego. Na een reis van ruim anderhalf jaar kwam ik “thuis” bij mijn oorspronkelijke persoonlijkheidstype. Het type dat “het verst van mijn bed stond”. Nou ja, van het bed van mijn ego dan. Inmiddels weet ik: er zijn geen goede of foute persoonlijkheidstypen. Elk type heeft zijn kwaliteiten en het is mooi die in mensen, en vooral in jezelf, te (her)ontdekken. Op internet kun je allerlei testen doen om te bepalen welk type jij bent. Dat is slechts een eerste stap. Wil je écht meer weten, loop dan even naar de bibliotheek en pak een boek over het enneagram. Er zijn ook leuke workshops die je kunt volgen. Mijn tip: lees de “valkuilen” en de “karakteristieken” van de verschillende enneagramtypes in stress. Ik kan je verzekeren, het type waarvan je denkt “jakkes wat een vervelend, akelig type, dat ben ik gelukkig niet. Al die andere 8 vallen mee, maar deze, nee deze ben ik écht niet” zou je nog eens kunnen verrassen.

Zonder zelfkennis zul je niet ver komen op je spirituele reis. Je zult dan ook niet in staat zijn om te groeien en loopt het risico om te blijven hangen in oude patronen die zich blijven herhalen. Relaties die stuk lopen; depressieve gevoelen; geld tekort; verslavingen en zo kan ik nog wel even doorgaan. Het enneagram heeft mij geholpen om, in combinatie met NLP, échte vooruitgang en blijvende verandering mogelijk te maken. Het  mooie is namelijk dat jouw werk begint op het punt waar je je nú werkelijk bevindt. Het maakt je niet alleen bewust van de hoogtepunten die je kunt bereiken. Het maakt je ook zeer helder en geeft – zonder te oordelen-  inzicht op de duistere kanten van je leven. Een waarschuwing is wel op zijn plaats. Een van de grote gevaren van transformatiewerk is dat je superego het diepere psychologische werk uit de weg gaat en een sociaal wenselijk type uitkiest. Het ego beeldt zich eeuwig en altijd in veel verder “gevorderd” te zijn dan het is.  Echte zelfkennis is van onschatbare waarde om jezelf te behoeden voor dergelijk zelfbedrog. Veel inzicht en plezier op je reis naar huis.

Tijdens een van mijn eerste managementfuncties verbaasde ik mij al over dit fenomeen. Ik begeleidde het reïntegratieproces van een medewerker die na een burnout langzaam terugkwam in het arbeidsproces. Hij werkte al ruim 30 jaar bij de organisatie en had zijn werk altijd goed en met veel plezier gedaan. Nooit werd er tevergeefs een beroep op hem gedaan; ook al had hij vaak te kampen met te weinig budget of te weinig mensen. “Met de nodige creativiteit kwam ik daar wel uit” zei hij. Dat betekende in de praktijk dat hij zelf regelmatig avonden of weekenden doorwerkte om de klus te klaren. Kortom hij was een vakman; de complimenten of schouderklopjes bleven uit, maar dat maakte niet uit zei hij. “Dat is nu eenmaal de cultuur hier”.  Hij kreeg steeds meer lichamelijke klachten, maar met een pilletje was dat nog wel op te lossen. Uiteindelijk was hij zo uitgeput dat zijn lichaam zelf de stekker eruit trok. Hij werd met zware hartklachten opgenomen in het ziekenhuis.

Hij had zich helemaal ingezet voor “zijn” bedrijf en was trots op zijn bijdrage.  Om deze prestatie neer te zetten bewoog hij zich vooral op fysiek en verstandelijk niveau. Op dit vlak blijft onze energie beperkt. Als we continu op een energieverbruik functioneren dat onze krachten te boven gaat, dan leidt dit tot oververmoeidheid, stress en burnout. Het werk in onze huidige maatschappij staat vaak onder druk door te veel werk, te weinig middelen om ons werk op een kwalitatief goede manier te vervullen en te weinig rust om bij te tanken en tot rust te komen. Onze geestelijke krachtbron wordt geblokkeerd, de balans is weg en we branden letterlijk af, we zijn burnout. Door de eenzijdige aanpak van organisaties die hun medewerkers niet meer zien als een belangrijke schakel met bezieling in het hele proces, ontstaat een ziekmakend klimaat. Er wordt gestuurd op resultaten met ‘excell management’; mensen zijn nummers die vervangen kunnen worden of worden in stukken geknipt door analyses; gedegradeerd tot radars in een klok. Er wordt niet (meer) gekeken naar de bezieling van de mens in de organisatie; er zijn meer opperhoofden dan indianen. Hoe kun je dan nog verbaasd zijn als bestuur of directie dat de ziel uit je organisatie is? Door de huidige manier van werken gaat, zelfs bij de meest betrokken medewerkers, ook de bezielende kracht van het idealisme verloren en daarmee de energie om met hart en ziel te kunnen werken. Het gevolg is logisch: een organisatie zonder ziel valt uiteen…

NLP is in feite helemaal niets bijzonders. Net zoals een vliegtuig helemaal niets bijzonders is. Het ziet er uit als een machine op wielen. Het wordt pas écht heel bijzonder als je zelf een vliegtuig leert besturen en er voor de eerste keer de lucht mee ingaat. Het schijnbaar onmogelijke wordt dan mogelijk. De zwaartekracht wordt overwonnen en je verplaatst jezelf met een onvoorstelbare snelheid. Dat gebeurt ook als je NLP inzichten toepast. Door te leren hoe jouw lichaam en geest in elkaar zitten en die kennis toe te passen kom je tot onvoorstelbare resultaten. Als je ontdekt hoe stress ontstaat in jouw systeem, als je ontdekt dat jij degene bent die de stress creëert én als je er achter komt hoe jij dat precies doet, dan kun je ook andere keuzes leren maken.

NLP heeft nog meer inzichten en pijlen op zijn boog. Het lijkt allemaal bijzonder en dat is het ook omdat dat mens zelf zo bijzonder is. Bij NLP staat vrijheid voorop en het kan je dus helpen om ervoor te zorgen dat je vrij bent van negatieve emoties en gedachten waar je nu (nog) onbewust van bent. Het geeft je de vrijheid om jezelf te ontwikkelen. Mijn collega wil hier meer over weten. Ze voelt zich moe, gestresst en gevangen in haar depressie, die ze met name ervaart bij donkere, grauwe dagen en in de herfst. Als bij NLP vrijheid “voorop staat” wil ze dat graag ervaren; ze heeft namelijk niet het gevoel dat ze de vrijheid heeft om te kiezen of ze zich gestresst en depressief voelt in de herfst of dat ze zich vrolijk en energiek voelt. Hoe zit dat dan? Emoties krijg je niet van buitenaf bezorgd zoals pizza’s. Toch is er een overeenkomst. Net zoals pizza’s bestellen we namelijk onze emoties. Alleen bakken we ze zelf, ze komen van binnenuit en de levertijd is ogenblikkelijk. Het is namelijk niet de regen die ons depressief maakt. Als dat wel het geval zou zijn, dan zou iedereen depressief worden bij een regenbui, waar ook ter wereld. Het enige wat de regen doet is naar beneden vallen. Wat maakt dan dat je jezelf toch verdrietig of depressief voelt als het regent? Het zijn jouw gedachten over die regenbui die de emotie creeren.

Het eenvoudige basisprincipe is dat ons onderbewustzijn verbindingen maakt tussen wat het waarneemt via de zintuigien zien, horen en voelen. Het merkwaardige aan deze opbouw is dat als een beeld, een geluid of een gevoel zo’n 21 seconden samen aanwezig zijn in je systeem er een verbinding ontstaat die áltijd blijft bestaan als jij er niets aan verandert. Sta daar maar eens even bij stil. Dit betekent dus dat de kwaliteit van jouw leven op dit moment dus afhangt van de soort verbindingen die jij op een bepaalt moment ergens in je leven zélf hebt gemaakt. Zo kan een herfstwandeling bij de ene depressieve gevoelens oproepen en bij de ander verrukking door het mooie palet van kleuren en de overgang naar de winter. De depressie of de verrukking zijn dus duidelijk NIET veroorzaakt door de bomen met mooi gekleurde herfstbladeren. De emotie ontstaat door de verbinding die het zien, het horen en het voelen (ruiken) van het bos in herfstkleuren ooit heeft gemaakt. De ene heeft een verbinding gemaakt met een gevoel van depressie, de ander met een gevoel van verrukking. Nog een stap verder is dat je het gevoel van depressie of verrukking kunt oproepen wanneer je maar wilt. Je hoeft je maar in te beelden of te herinneren dat je in de herfst een boswandeling maakt en het daarbij behorende gevoel komt binnen de 8 hartslagen naar boven. De ene krijgt het depressieve gevoel, de ander voelt de verrukking.

Tijdens ons gesprek herinnert mijn collega zich het moment dat ze nog op de basisschool zat. Ze had zich erg verheugd op het schoolreisje naar de Efteling. Helaas kreeg ze de waterpokken en moest ze thuis blijven. Ze lag in haar bed en keek naar buiten, de herfst was begonnen, de eerste bladeren vielen al naar beneden, de lucht was grijs en ze hoorde de regen op het platte dak vallen. Ze voelde zich verdrietig omdat ze niet meekon met het schoolreisje. Hier ontstond voor haar “de verbinding” tussen  het zien van de “grijze lucht en herfstbladeren”, het horen van de regen op het platte dak en zich “verdrietig voelen“.

Het grappige is dus dat voor zowel mijn collega als voor mij geldt dat wij beiden écht onze gevoelens ervaren bij een regenbui in de herfst. Zij begint gevoelens van  depressie te ontwikkelen en ik voel me fantastisch. Echter, het enige wat de de regen doet is.. je nat maken als je zonder paraplu buiten loopt… de gevoelens die wij erbij ervaren hebben wij zelf gecreëerd. Niet de regen of de herfst is de oorzaak van een triest/depressief of juist vrolijk gevoel. De emotie ontstaat door de verbinding die je zelf ooit gemaakt hebt bij het zien van de grijze lucht, het horen en voelen van de regen. Mijn collega knikt tevreden met het antwoord. Voor vandaag heeft ze genoeg antwoorden gekregen, maar ik heb zo het gevoel dat ze nog wel een keer binnenloopt met andere vragen. Het potentieel van NLP is namelijk zo onnoemelijk veel groter ……