Zo’n 10 jaar geleden adviseerde een abt mij na een retraite om me eens te verdiepen in het enneagram. Hij dacht “dat ik dan wel antwoord op mijn vragen zou vinden”. Waarschijnlijk was ik teveel met vragen in “mijn hoofd” bezig dan met de innerlijke verstilling van de retraite. Ik had nog nooit van het enneagram gehoord en dacht aan heksen en hokus pokus. Het enneagram verdween dan ook, met een vriendelijke glimlach, in een laatje in het onderbewustzijn. Een paar maanden later liep ik de bibliotheek in en ik neem dan regelmatig een paar boeken zomaar ergens uit het rek dat ik ga lezen. Wat schetst mijn verbazing dat ik een boek van het enneagram in handen had. Het laatje in het onderbewustzijn was geopend.
Het enneagram is een geometrische figuur dat de negen fundamentele persoonlijkheidstypen van de mens en hun complexe onderlinge relaties in beeld brengt. Het moderne enneagram is een verzameling van een groot aantal verschillende spirituele en eeuwenoude religieuze tradities. Met de negen duidelijk omschreven persoonlijkheidstypen leg je je persoonlijkheid (of die van een ander) bloot en kun je de diepere motivatie van je gedrag verklaren. Klinkt vaag? Nou ik kan je verzekeren dat het werken met het enneagram erg concreet is! Uitgangspunt is dat iedereen één enneagramtype heeft bij de geboorte. Dat type kun je niet veranderen en blijft zolang je leeft onderdeel van je denken, doen en voelen. Het heeft je karakter gevormd en geeft een verklaring voor je gedrag onder stress of in ontspanning. Als je eigen persoonlijkheidstype kent, begrijp je ook waarom je bepaalde situaties, mensen of dingen liever vermijdt of juist opzoekt. Je kunt dus wel degelijk iets veranderen aan je situatie.
Waarom wist ik dan niet (meer) welk persoonlijkheidstype ik was? Tijdens onze opvoeding wisselen we regelmatig van gedrag en rollen. Als het oude gedrag niet meer werkt, ontwikkelen we nieuw gedrag dat wel effect heeft. Zo wissel je regelmatig van rol en bijbehorend gedrag. Na verloop van tijd ben je zo goed geworden in het aanpassen in de verschillende rollen, dat je échte oorspronkelijke persoonlijkheid naar de achtergrond is verdwenen. Het enneagram helpt je om je oorspronkelijke enneatype weer te vinden zodat je bij je échte kernkwaliteiten kunt komen. Het biedt je dus de verdieping om jezelf beter te leren kennen, de wereld om je heen beter te begrijpen én het is een handleiding voor je zelfontplooiïng. Centraal in het enneagram staat namelijk: zelfkennis. Wat wil je nog meer?
Wat heeft het enneagram mij gebracht? Ja, de abt had gelijk. Ik heb antwoord op al mijn vragen gekregen, stukje bij beetje, met vallen en opstaan. Ik heb inzicht gekregen in mijn gedrag, in mijn valkuilen en mijn kernkwaliteiten. En ja, ik heb oude patronen, oud gedrag en overtuigingen die mij beperkten om te bereiken wat ik wilde, kunnen omzetten zodat ze voortaan wél ondersteunend zijn. En eerlijk is braaf: ik ben écht -bijna- alle types geweest volgens mijn ego. Na een reis van ruim anderhalf jaar kwam ik “thuis” bij mijn oorspronkelijke persoonlijkheidstype. Het type dat “het verst van mijn bed stond”. Nou ja, van het bed van mijn ego dan. Inmiddels weet ik: er zijn geen goede of foute persoonlijkheidstypen. Elk type heeft zijn kwaliteiten en het is mooi die in mensen, en vooral in jezelf, te (her)ontdekken. Op internet kun je allerlei testen doen om te bepalen welk type jij bent. Dat is slechts een eerste stap. Wil je écht meer weten, loop dan even naar de bibliotheek en pak een boek over het enneagram. Er zijn ook leuke workshops die je kunt volgen. Mijn tip: lees de “valkuilen” en de “karakteristieken” van de verschillende enneagramtypes in stress. Ik kan je verzekeren, het type waarvan je denkt “jakkes wat een vervelend, akelig type, dat ben ik gelukkig niet. Al die andere 8 vallen mee, maar deze, nee deze ben ik écht niet” zou je nog eens kunnen verrassen.
Zonder zelfkennis zul je niet ver komen op je spirituele reis. Je zult dan ook niet in staat zijn om te groeien en loopt het risico om te blijven hangen in oude patronen die zich blijven herhalen. Relaties die stuk lopen; depressieve gevoelen; geld tekort; verslavingen en zo kan ik nog wel even doorgaan. Het enneagram heeft mij geholpen om, in combinatie met NLP, échte vooruitgang en blijvende verandering mogelijk te maken. Het mooie is namelijk dat jouw werk begint op het punt waar je je nú werkelijk bevindt. Het maakt je niet alleen bewust van de hoogtepunten die je kunt bereiken. Het maakt je ook zeer helder en geeft – zonder te oordelen- inzicht op de duistere kanten van je leven. Een waarschuwing is wel op zijn plaats. Een van de grote gevaren van transformatiewerk is dat je superego het diepere psychologische werk uit de weg gaat en een sociaal wenselijk type uitkiest. Het ego beeldt zich eeuwig en altijd in veel verder “gevorderd” te zijn dan het is. Echte zelfkennis is van onschatbare waarde om jezelf te behoeden voor dergelijk zelfbedrog. Veel inzicht en plezier op je reis naar huis.